Zeven theorieën over floaten

Fragmenten uit "The Book of Floating" van Michael Hutchinson.

HET LIJDT GEEN TWIJFEL dat floaten werkt - inmiddels is de ontspannende werking van floaten op vele terreinen bewezen, maar wat maakt floaten nu zo effectief? En hoe kan het dat een in essentie passieve bezigheid toch zo’n actieve helende werking heeft? Deze vraag heeft vele wetenschappers de afgelopen decennia beziggehouden en ook nu nog wordt er over de hele wereld onderzoek naar floaten gedaan. Het bewijs voor het positieve effect van floaten valt uiteen in een aantal verschillende theorieën. Hieronder worden de zeven belangrijkste theorieën kort weergegeven:

1. De Anti-zwaartekracht Theorie

Uniek voor de mens, maar tegennatuurlijk, is onze rechtopstaande houding. Samen met de zwaartekracht is deze houding vermoedelijk de oorzaak van veel gezondheidsproblemen, waaronder rugpijn, pijnlijke voeten, gewrichtsproblemen en gespannen spieren. Er wordt geschat dat 90 procent van alle activiteit van het centraal zenuwstelsel in beslag wordt genomen door het tegenwicht bieden aan de zwaartekracht. Tijdens het floaten wordt de zwaartekracht echter min of meer uitgeschakeld. De opwaartse druk van de sterk geconcentreerde Epsom zout oplossing geeft zoveel tegendruk aan het lichaam van de floater dat deze een gevoel van ge-wichtsloosheid ervaart. Als gevolg van het uitsluiten van de zwaartekracht komen er vervolgens grote hoeveelheden energie vrij en wordt er ruimte gecreëerd in de hersenen voor geestelijke en spirituele ervaringen en een versterkt innerlijk bewustzijn.

2. De Hersengolf Theorie

Tijdens momenten van totale ontspanning produceren de hersenen de zogenaamde theta golven die gepaard gaan met levendige herinneringen, vrije associaties, heldere inzichten en creatieve inspiraties. De gemoedstoestand die dan ontstaat, is niet alleen moeilijk te definiëren, maar nog lastiger om greep op te krijgen. Doorgaans vallen mensen immers in slaap op het moment dat de hersenen beginnen met het produceren van theta golven. Een manier om te leren theta golven te genereren, is het aanleren van mediteren. Een onderzoek onder Zen monniken heeft aangetoond dat monniken in de meest verheven meditatieve toestand grote hoeveelheden theta golven produceren terwijl zij mentaal volledig bij hun bewustzijn zijn. Ook bleek dat de verschillende meditatieve toestanden waarin de monniken zich bevonden parallel liepen met het aantal jaar dat zij aan Zen training hadden besteed. De monniken met meer dan 20 jaar ervaring met mediteren, produceerden de grootste hoeveelheden theta golven. Het vooruitzicht om 20 jaar te moeten mediteren voordat je in staat bent om op eigen beweging theta golven te produceren zal voor de meeste mensen niet erg aantrekkelijk zijn. Verscheidene studies hebben echter aangetoond dat ook floaten de productie van theta golven verhoogt. Floaters kunnen in korte tijd en bij volledig bewustzijn een vergelijkbare theta toestand bereiken als de monniken bereiken met mediteren. Doordat zij zich volledig bewust zijn van de toestand waarin zij zich bevinden, ervaren zij heel intens de levendige beelden en creatieve gedachten die tijdens het floaten bij hen opkomen. Ook na afloop van het floaten blijven zij nog geruime tijd doorgaan met het genereren van grote hoeveelheden theta golven. Dit creativiteit bevorderende effect van floaten kan enige weken standhouden.

3. De linker-rechter Hersenhelft Theorie

De linker en rechter hersenhelft hebben een fundamenteel verschillende werkwijze. De linker hemisfeer blinkt uit in het opmerken en verwerken van details. Deze hersenhelft verwerkt kleinschalige informatie en vereist zodoende een fijne resolutie. De linker hersenhelft staat voor een analytische werkwijze die wordt gekenmerkt door het opdelen van het grotere geheel in kleinere stukjes. De rechter hersenhelft daarentegen is er juist op gericht om kleine stukjes informatie samen te voegen tot een groter geheel. Deze hersenhelft werkt op basis van patroon herkenning en gaat meer visueel te werk. Voor de rechter hersenhelft staan de grote lijnen centraal waarbij in een oogwenk grootschalige informatie kan worden opgenomen. In de westerse cultuur wordt vooral het verbale en analytische vermogen gestimuleerd, ofwel de werking van de linker hersenhelft. Door de dominantie van de linker hersenhelft blijft de subtiele inhoud van de rechter hersenhelft veelal onzichtbaar. Hierdoor kan de grote lijn ondergesneeuwd raken door de details en zodoende onopgemerkt blijven. Door het uitsluiten van externe stimuli, wordt tijdens het floaten de linker hersenhelft bij wijze van spreken naar achteren geschoven en komt de rechter helft naar de voorgrond. Dit kan leiden tot plotselinge inzichten die eerder verborgen waren.

4. De Drie Hersenen Theorie

In de afgelopen decennia is overtuigend bewijs geleverd dat de menselijke hersenen zijn opgebouwd uit drie afzonderlijke fysiologische lagen. Deze lagen sluiten aan bij de verschillende stadia uit de menselij-ke evolutie. De oudste, of meest klassieke laag wordt het reptiele brein genoemd. Deze hersenlaag regelt de basisfuncties van het lichaam en is verantwoordelijk voor het voortbestaan van de menselijke soort. Boven het reptiele brein bevindt zich het limbische systeem, ofwel het visceraal (of sympathisch) brein. Deze hersenlaag genereert emoties. Het meest recente deel van de hersenen is de neocortex, ook wel de “denklaag” genoemd. Deze hersenlaag is de plaats voor onze abstracte en cognitieve functies, zoals ons geheugen, intellect, taalvermogen en bewustzijn. Hoewel de drie afzonderlijke hersenlagen veel overlappende functies hebben, is hun chemie, structuur en stijl duidelijk verschillend. In theorie vullen zij elkaar goed aan en zou het geheel kunnen zorgen voor een goede balans tussen reproductie, emotie en cognitie. Helaas is de praktijk doorgaans anders. Door onvoldoende communicatie en coördinatie ontstaat er een chronische scheiding tussen de hoger gelegen neocortex en de twee lager liggende hersendelen, die schismafysiologie wordt genoemd. Dit ervaren wij in de vorm van verschillende, vaak tegenovergestelde, drijfveren: bewust en onbewust, primitief en geciviliseerd, lust en liefde, rationeel en verbaal. Gelukkig kunnen de verschillende niveaus ook in harmonie met elkaar opereren, zoals tijdens piekervaringen wanneer lichaam en geest samengaan in uitbundige momenten van vitaliteit waarbij alles moeiteloos en spontaan verloopt. Door een verhoogd intern bewustzijn en een verminderde fysieke spanning kan floaten de communicatie en harmonie tussen de verschillende hersenlagen bevorderen, waardoor floaten kan bijdragen aan het tot stand brengen van piekervaringen.

5. De Neurochemische Theorie

Neurowetenschappers hebben recent ontdekt dat de hersenen verscheidene neurochemicaliën afscheiden die ons gedrag beïnvloeden. Deze hormonen kunnen allerlei gevoelens opwekken zoals geluk, angst, depressiviteit, verlegenheid, slaap, en seksuele opwinding. De hoeveelheid waarin hormonen worden afgescheiden is heel persoons-gebonden. Iemand die veel endorfine afscheidt (ook wel natuurlijke opiaten of pijnstillers genoemd), zal bijvoorbeeld een bepaalde gebeurtenis met aanmerkelijk meer plezier ervaren dan iemand die minder endorfine produceert. Onderzoek heeft aangetoond dat floaten de productie van endorfine verhoogt en tegelijkertijd het niveau van een aantal stressgerelateerde neurochemicaliën verlaagt. Zo kan floaten bijdragen aan een verlaging van stoffen die spanning, angst en overgevoeligheid kunnen veroorzaken en die gerelateerd zijn aan kwalen zoals hartproblemen, een verhoogde bloeddruk en een te hoog cholesterolniveau (adrenaline, norepinefrine en ACTH).

6. De Biofeedback Theorie

Biofeedback onderzoek heeft aangetoond dat mensen kunnen leren bewust controle te krijgen over vrijwel elke cel in hun lichaam. Processen waarvan altijd werd gedacht dat ze niet beheersbaar waren, blijken wel degelijk te beïnvloeden. Dit geldt bijvoorbeeld voor het regelen van de bloeddruk, hartslag, spierspanning en ademhaling, maar ook voor het produceren van hersengolven en het afscheiden van hormonen en neurotransmitters. Biofeedback versterkt de concentratie. Door de aandacht te richten op een kleine, subtiele verandering in het lichaam die wordt opgewekt door een biofeedback machine, blijken we in staat om ons af te slui-ten voor de externe omgeving. Net als in een biofeedback machine, wordt in een floatcabine elke fysieke sensatie versterkt. Door het ontbreken van externe stimuli zijn we in staat om onze aandacht intern te richten op elk gewenst onderdeel van ons lichaam.

7. De Homeostase Theorie

Het menselijk lichaam heeft een zelfregulerend vermogen dat constant bezig is om het lichaam in een optimale toestand van evenwicht, harmonie en stabiliteit te houden. Dit wordt homeostase ge-noemd. Stress kan de homeostase ontregelen, maar ook andere gebeurtenissen kunnen het evenwicht verstoren. In feite druisen alle externe stimuli in tegen het ingebouwde evenwicht. Elk geluid, elke afwijking van temperatuur ten opzichte van de optimale lichaamstemperatuur, elke ontmoeting met andere mensen, alles wat we zien en voelen, kan onze homeostase verstoren. Hierdoor zijn we constant bezig met het aanpassen aan externe stimuli. Eén van de meest krachtige effecten van floaten is het vermogen het lichaam terug te brengen in een toestand van homeostase. In de floatcabine zijn er geen externe bedreigingen en is er dus geen noodzaak tot aanpassing aan de buitenwereld. Hierdoor kan het ingebouwde systeem van lichaam en geest al zijn energie richten op het herstellen van het innerlijke evenwicht, wat neer-komt op het terugbrengen van lichaam en geest in een toestand van gezondheid, energie, enthousiasme en een overweldigend gevoel van plezier in het leven.